O szkole

Historia szkoły

  Bogusław Korzeniewski    

Powstanie i rozwój Koedukacyjnego Gimnazjum Miejskiej Rady Narodowej w Terespolu n/Bugiem.

      Po wyzwoleniu Terespola w końcu lipca 1944 r. jego mieszkańcy przystąpili do odbudowywania swojej „małej ojczyzny”.  W tym czasie jeszcze przez Terespol, szosą warszawska i koleją, przetaczały się olbrzymie ilości żołnierzy i sprzętu dla potrzeb frontu, który przebiegał na linii Wisły.  Pomimo dużych problemów społeczno-ekonomicznych spowodowanych skutkami II wojny światowej, szybko następowała aktywizacja społeczna mieszkańców Terespola i okolic.  Jednym z ważnych zadań dla społeczności lokalnej w Terespolu była kwestia zorganizowania szkolnictwa.  Wykształcenie stwarzało bowiem szansę awansu społecznego i umożliwiało poprawę trudnych warunków materialnych. Jednak ze względu na problemy lokalowe i kadrowe nie była to sprawa łatwa.  W mieście funkcjonowały dwie szkoły podstawowe: przy kościele dla dzieci z miasta oraz przy pomniku dla dzieci z przedmieścia i okolic,  nie było natomiast szkoły średniej. Dlatego decyzja o jej utworzeniu była niezwykle istotna dla dalszego rozwoju miasta. Przed wojną młodzież z Terespola uczęszczała do szkół ponadpodstawowych znajdujących się w Brześciu.  Działało tam bowiem sześć szkół średnich ogólnokształcących oraz dziewięć szkół zawodowych. Dużą popularnością wśród brzeskiej i terespolskiej młodzieży cieszyło się państwowe koedukacyjne gimnazjum im. Romualda Traugutta.

                          

                                Budynek Szkoły Podstawowej w Terespolu ok. 1937 r.


                          

                                   Szkoła „pod pomnikiem” w 1938 r.

     Z inicjatywą utworzenia w Terespolu średniej szkoły ogólnokształcącej wystąpił kierownik szkoły podstawowej w Terespolu Józef Sosnowski. Na posiedzenia rady pedagogicznej 26 sierpnia 1944 r.  przedstawił on swoje starania na rzecz utworzenia gimnazjum. Otrzymał poparcie wszystkich nauczycieli i w tym samym dniu złożył stosowne pismo w kuratorium. Już kilka dni później (30 sierpnia) kuratorium wydało zgodę na utworzenie średniej szkoły ogólnokształcącej. Gimnazjum zaczęło funkcjonować z dniem 1 września 1944 r. pod nazwą Koedukacyjne Gimnazjum Miejskiej Rady Narodowej w Terespolu n/Bugiem. Funkcję dyrektora Miejska Rada Narodowa powierzyła Józefowi Sosnowskiemu.

                         

       Chociaż znajdowało się ono pod opieką Miejskiej Rady Narodowej miało bardziej charakter szkoły prywatnej niż samorządowej. Świadczyły o tym wnoszone przez uczniów opłaty za naukę oraz fakt, iż Miejska Rada Narodowa nie wykazywała większego zainteresowania szkołą, pozostawiając wszelkie decyzje odnośnie funkcjonowania placówki  dyrektorowi J. Sosnowskiemu oraz przekazując na jej rzecz w roku szkolnym 1944/45 zaledwie 3 800 zł, co stanowiło zaledwie 1,5%  wydatków szkoły. W tym okresie wynosiły one ponad 265 000 zł (sam opał kosztował 10 000 zł, a pensje nauczycieli 200 000 zł). Największe wpływy do budżetu szkoły zapewniały opłaty miesięczne wnoszone przez uczniów, dały one dochód ogólny wynoszący 252 500 zł. Na budżet gimnazjum składały się czesne i wpisowe, zaś wydatki stanowiły wynagrodzenia nauczycieli, lekarza szkolnego, sekretarza i woźnego oraz wydatki na opał, światło, remont, pomoce dydaktyczne. Wysokość zarobków nauczycieli ustalana była według zasad obowiązujących w prywatnych gimnazjach przedwojennych i zależała od grupy uposażeń, lat pracy, wykształcenia oraz nauczanego przedmiotu.

           We wrześniu na posiedzeniu rady pedagogicznej został przyjęty statut gimnazjum. Ustalono w m.in. wysokość miesięcznych opłat, wynosiły one 150 zł. i 1 kg. tłuszczu lub „równoważnik w innych produktach”. Zimą 1944/45 r. ze względu na niskie temperatury dotkliwie dawał się we znaki brak opału. Dzięki pomocy rodziców udało się zebrać odpowiednia ilość opału, potrzebną do ogrzania pieców znajdujących się w salach lekcyjnych. Rodzice sami zwozili  do szkoły drewno, chrust i torf.

       W roku szkolnym 1944/1945 w gimnazjum utworzone zostało 5 klas: Ia, Ib, Ic, II i III. Do klasy Ia przyjęto 36 uczniów, Ib- 42, Ic- 41, II- 44 i III – 14. W sumie w gimnazjum uczyło się 177 uczniów. Wychowawcą klasy I a została Anna Wolska-Gierusiowa, Ib – Jan Czajkowski, Ic - Maria Błaszczykowska, II – Karol Andrzejuk, III – Janina Szczepanowska

W szkole funkcjonowało harcerstwo (opiekę sprawował Sergiusz Stefaniuk)  oraz Polski Czerwony Krzyż. Zadaniem zorganizowania biblioteki szkolnej zajął się Karol Andrzejuk.

      Przydział przedmiotów nauczania przedstawiał się następująco: Karol Andrzejuk – język polski w kl. II i III, język łaciński w klasie II i III, historia w klasie Ia, Ib, Ic i III; Jan Czajkowski – język polski kl.Ia,  kl.Ib oraz  śpiew; Dominika Czajkowska – wychowanie fizyczne; Anna Kowalikówna – zajęcia praktyczne dziewcząt; Zygmunt Ostrowski – język polski kl. Ic oraz historia Ic i II; Józef Sosnowski – matematyka oraz  fizyka w kl. III; Janina Szczepanowska – geografia i biologia; Anna Wolska-Gierusiowa – język niemiecki; Sergiusz Stefaniuk – zajęcia praktyczne. Spośród 9 nauczycieli uczących w gimnazjum tylko troje nie pracowało jednocześnie w szkole podstawowej. Pełne kwalifikacje tj. wykształcenie wyższe posiadali: Józef Sosnowski, Karol Andrzejuk, Janina Szczepanowska, Jan Czajkowski oraz Maria Błaszczykowska, która rozpoczęła pracę w trakcie roku szkolnego i uczyła języka polskiego.

       Nauczyciele zdając sobie sprawę z trudnej sytuacji materialnej uczniów podjęli działania, by pozyskać pieniądze na stypendia socjalne. Dyrektor zwrócił się z prośbą o pomoc finansową do zakładów pracy oraz Gminnej Rady Narodowej. Nauczyciele wraz z uczniami organizowali też imprezy charytatywne i wieczorki artystyczne. Dochód jeden z takich akcji wyniósł 10 000 zł.  

     Gimnazjum było ściśle powiązane ze szkołą podstawową. Kierownik szkoły podstawowej Józef Sosnowski był jednocześnie dyrektorem gimnazjum, szkoła średnia mieściła się w budynku szkoły podstawowej położonej obok kościoła przy ulicy Obrońców Stalingradu (dzisiejsza ulica Wojska Polskiego) i  korzystała z jej  sprzętów oraz pomocy dydaktycznych. Gimnazjum nie posiadało żadnej własności, było całkowicie zdane na łaskę kierownika szkoły podstawowej. Nie stanowiło to problemu dopóty, dopóki był on też dyrektorem gimnazjum.

    Spore trudności  sprawiał brak książek. Często na klasę przypadał tylko jeden podręcznik z danego przedmiotu.  Pomimo tych problemów, jak podkreślał Karol Andrzejuk, cechą ówczesnej młodzieży „był zapał do nauki. Bez książek, bez podręczników, bez pomocy naukowych młodzież ta potrafiła uczyć się bardzo dobrze i osiągać dobre wyniki w nauce. Taki wielki był wówczas pęd do nauki, do oświaty.” Młodzież z gimnazjum prowadziła aktywną działalność środowiskową m.in. organizując w lutym 1945 r. „Wieczorek Artystyczny” w kinie „Scala” w Białej Podlaskiej.

        W pierwszym roku nauki promocji do klasy wyższej ze 177 uczniów nie uzyskało tylko troje. Jednak był dość znaczący ubytek uczniów (22), spowodowany wyjazdami do większych ośrodków miejskich w poszukiwaniu lepszych warunków życia i pracy.

        W roku szkolnym 1945/1946 przybyli nowi nauczyciele: Kazimierz Rogalski, Józef Kotarba, Katarzyna Morozowa, Ignacy Pietraszuk, Jan Sandecki i Maria Łapińska. Wyjechali zaś nauczyciele- Janina Szczepanowska, Zygmunt Ostrowski, Anna Wolska-Gierusiowa  Pomimo problemów lokalowych, utworzone zostały klasy nie tylko dla młodzieży, ale także i dla dorosłych.

                                  

                                         1946 r. Pierwszy z lewej Józef Sosnowski

 

W roku szkolnym 1946/47 w gimnazjum uczyło się 152 uczniów; w klasie Ia-41, Ib-41, II-56, III-14. Dyrektorem gimnazjum pozostawał Józef Sosnowski, który uczył matematyki w klasie IIa i IIb. Oprócz niego grono pedagogiczne stanowili: Karol Andrzejuk - język polski, język łaciński, geografia oraz historia w kl. III;  Józef Kotarba  - j. niemiecki oraz w klasach IIa i IIb - historia i j. łaciński; Józef  Czajkowski – prace ręczne  i śpiew oraz język polski w kl. Ia i IIb; Ignacy Pietraszuk – wychowanie fizyczne oraz biologia w kl. IIa i IIb;  Zbigniew Majewski – biologia. Wychowawcami  klasy byli: kl.III – Karol Andrzejuk, kl. II – Józef Kotarba, kl. Ia – Józef Czajkowski, kl. Ib – Ignacy Pietraszuk. Promocji w roku szkolnym 1946/1947 nie otrzymało 18 uczniów, dwóch z klasy Ia, 11 z klasy Ib i 5 z klasy II.

       Najbardziej krytyczny w dziejach gimnazjum w Terespolu był rok 1948, kiedy to dotychczasowy dyrektor i jednocześnie kierownik szkoły podstawowej Józef Sosnowski wraz z rodziną przeniósł się do pracy w innej miejscowości. Trudności pogłębił fakt, iż nauczyciele nie byli w stanie wybrać ze swojego grona nowego dyrektora. W tej sytuacji Komitet Miejski w Terespolu powołał 9 października 1948 r. na to stanowisko Karola Andrzejuka. Szkoła nosiła wówczas nazwę Prywatne Gimnazjum Ogólnokształcące Miejskie Rady Narodowej w Terespolu. Sytuacja gimnazjum wydawała się beznadziejna, bowiem szkoła nie posiadała lokum, nowy kierownik szkoły podstawowej odmówił dalszego wypożyczenia sal lekcyjnych, zaś dyrektor szkoły łobaczewskiej (przy pomniku) nie chciał przyjąć. Dzięki jednak poświęceniu i talentom organizacyjnym nowego dyrektora gimnazjum uczniowie uzyskali możliwość korzystania z dwóch izb w drewnianym budynku przy pomniku i z dwóch sal na dole (w godzinach popołudniowych) w budynku murowanym, piętro szkoły nadal było niewykończone.

      1 stycznia 1950 r. gimnazjum zostało upaństwowione i uzyskało uprawnienia pełnej szkoły średniej, funkcjonując dalej jako Państwowa Szkoła Ogólnokształcąca Stopnia Licealnego w Terespolu n. Bugiem. Funkcję dyrektora pełnił Karol Andrzejuk, zaś kadrę pedagogiczną stanowili: Józef Kotarba, Jan Sandecki, Marian Twarowski, Maria Krajewska, Janina Żakówna, Władysław Sarnacki, Kazimierz Chwesiuk, Anna Sobol. 4 lutego nastąpiło formalne przekazanie gimnazjum przez Miejską Radę Narodową na rzecz Ministerstwa Oświaty.

       W maju 1951 r. odbyła się pierwsza matura w liceum,  absolwent nr 1 to Zbigniew Biegajło. Dzięki staraniom i umiejętnej współpracy dyrektora Andrzejuka z władzami miasta i gminy, gimnazjum uzyskało możliwość wykończenia piętra budynku i  adaptacji go do zajęć lekcyjnych.  Szkoła dysponowała wówczas czterema salami lekcyjnymi.

                               

Klasa maturalna 1951 r. U dołu (od lewej strony) siedzą nauczyciele: Marian Twarowski, Misiejuk (Komitet Rodzicielski), Jan Sandecki, Karol Andrzejuk, Józef Kotarba, Kazimierz Łozak

 

     Przełom lat czterdziestych i pięćdziesiątych był niezwykle trudny dla szkoły, również ze względu na zaostrzanie się sytuacji politycznej w kraju.  Echa stalinizacji nie ominęły również i Terespola. Do szkoły przyjeżdżali aktywiści partyjni, przekonując do ideologii marksistowskiej i nakazując wzmożenie czujności przed imperialistycznymi wrogami. Szkoła przeszła ten trudny okres bez większych problemów, m.in. dlatego, iż nauczyciele w niej uczący nie należeli do partyjnych ideologów, a najważniejszą dla nich wartością było dobro ucznia. Pracę ukierunkowali na wartości uniwersalne: patriotyzm, uczciwość, rzetelność, wrażliwość społeczną, szacunek do drugiego człowieka.

      Sytuacja lokalowa liceum uległa radykalnej zmianie w roku szkolnym 1954/1955 r., gdy to szkoła podstawowa i liceum  zostały połączone w 11 letnią Szkołę Stopnia Podstawowego i Licealnego. Wówczas liceum stało się pełnoprawnym gospodarzem budynku. Staraniem dyrekcji i Komitetu Rodzicielskiego wykończone zostało całe piętro. Liceum dysponowało sześcioma salami lekcyjnymi. Przy istnieniu czterech oddziałów był to stan zadawalający. Zajęcia wychowania fizycznego odbywały się na holu, a później w dostosowanej do tego typu

zajęć oficynie. W następnych latach postawiono ogrodzenie, położono tynki zewnętrzne, wybudowano budynek gospodarczy. Już w 1955 r. dyrektor Karol Andrzejuk podjął starania związane z rozbudową szkoły. Planowano dobudowanie nowego skrzydła z salami lekcyjnymi i halą sportową.

      Początki szkoły średniej w Terespolu były niezwykle trudne. Wszelkie przeszkody udało się jednak pokonać dzięki zaangażowaniu „ojców założycieli” – Józefa Sosnowskiego i Karola Andrzejuka, nauczycieli oraz środowiska lokalnego. „Szkoła przy pomniku” w ciągu kilkunastu lat funkcjonowania stała się ważną instytucją „małej ojczyzny”, kształcąc młodzież, która obejmowała nie tylko ważne funkcje w administracji lokalnej, ale również i centralnej.

    Dzisiaj, kiedy zbliża się 70-lecie powstania Koedukacyjnego Gimnazjum w Terespolu warto pamiętać o tym, jak ważną rolę odgrywa szkoła  z tradycją, która „wrasta” w środowisko lokalne, stając się jego immanentną częścią, z którą identyfikują się jej absolwenci, która sprawia, iż po wielu latach wraca się do niej z sentymentem i sympatią.

jm

 

 

Wiadomości

Kontakt

  • Szkoła Podstawowa nr 2 w Terespolu z oddziałami gimnazjalnymi. Akademickie Liceum Ogólnokształcące w Terespolu Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej.
    ul. Wojska Polskiego 88
    21-550 Terespol
  • 83 375 20 04

Galeria